الشيخ رسول جعفريان

125

تاريخ سياسى اسلام (سيره رسول خدا ص) (فارسى)

سعد حوادث تا سال 320 را با عنوان صلة تاريخ الطبرى نوشت . ثابت بن سنان صابى ( م 363 ) آن را تا سال 360 ادامه داد . هلال بن محسّن صابى تا سال 448 را نوشت . عيون التواريخ ادامهء آن تا سال 479 است . پس از آن محمد بن عبد الملك همدانى ( م 521 ) تا سال 487 را نوشت . تكلمه‌هاى ديگرى هم نوشته شده كه مفقود است . « 1 » دربارهء ذيول و تكمله‌هايى كه بر كتاب طبرى نوشته شده ، سزگين توضيحاتى داده است . « 2 » روايات طبرى به‌طور عمده در شكل حديث عرضه مىشود . او ابتدا سند را آورده و پس از آن متن خبر را نقل مىكند . به عنوان نمونه مىنويسد : « حدثنا محمد بن عبد الله بن عبد الحكم ، قال حدثنا ايوب بن سويد ، عن الاوزاعى ، قال حديثنا اسماعيل بن عبد الله : قدم انس بن مالك على الوليد بن عبد الملك ، فقال له الوليد . . . » در مواردى نيز با تعبير « حدثنى فلان » آورده و در مجلد اخير از كسانى كه شاهد حوادث بوده‌اند به نام مطلبى را با تعبيرهايى مانند « ذَكَر لى بعض اصحابى » ، يا حدثنى جماعة من اهل . . . » متن خبر را نقل كرده است . تعبيرهايى شبيه « قال ابن اسحاق » يا « قال الكلبى » نشان آن است كه وى از آثار مكتوب آنها بهره برده است . در عين حال بايد توجه داشت كه مسند بودن روايات طبرى به معناى جمع آورى آنها از منابع شفاهى نيست . وى انبوهى از كتابهاى پيشينيان را در اختيار داشته و با استفاده از اجازهء روايتى يا امثال آن ، بدون آن كه نامى از كتاب به ميان آورد ، به طريق مسند و با ياد از نام مشايخ خود ، از آن كتابها نقل مىكند . منابع طبرى را استاد جواد على تحت عنوان موارد تاريخ الطبرى دسته بندى كرده است . « 3 » ويژگى ديگر طبرى آن است كه در نقل روايى ، نقلهاى مختلفى را از يك حادثه با اسناد مختلف مىآورد . اين شيوه ، فرصت لازم را در اختيار محقق قرار مىدهد تا ديدگاههاى معارض را دربارهء يك حادثه به دست آورده و با توجه به روشهاى علمى ، در اطراف آنها به تحقيق بپردازد . البته او نيز گاهى « حديث بعضى را داخل در حديث ديگران » مىكند . اما در مواردى نيز به قسمت اختلافى كه مىرسد ، نقل معارض را آورده و سپس ادامه روايت پيشين را مىآورد . او در تفسير و تاريخ خود اين شيوه روايى را دارد و جز در موارد بسيار نادر ، اظهار نظرى از خود به دست نمىدهد . « 4 »

--> ( 1 ) . الامام الطبرى ، محمد الزحيلى ، صص 221 - 223 ( 2 ) . و همچنين نك : بحث فى نشأة علم التاريخ عندالعرب ، ص 56 - 55 ؛ بزم آورد ، ص 64 - 38 ( 3 ) . مجلهء المجمع العلمى العراقى ، سه شمارهء نخست ( سالهاى 1950 ، 1952 ، 1954 ) جمعا 184 صفحه . ( 4 ) . موارد تاريخ الطبرى ، بخش نخست ، ص 167